Đây là 3 thứ mà tôi nghĩ là quan trọng nhất trong hành trình sự nghiệp của tất cả chúng ta: Mindset (Tư duy) – Skillset (Kỹ năng) – Toolset (Công cụ).
Khi mới vào ngành, tôi hoặc hầu hết quý bạn đều dành rất nhiều thời gian chỉ để học phần mềm, và luôn nghĩ rằng khi sử dụng thành thạo nó rồi thì chúng ta sẽ nghiễm nhiên trở nên giỏi giang. Đó là một suy nghĩ cực kỳ phổ biến, nhưng trên thực tế, năng lực thực sự lại là sự kết hợp và bổ trợ của cả 3 yếu tố trên.
3 tầng năng lực
Có thể hình dung sơ sơ năng lực của một người giống như một kim tự tháp:
Càng lên đỉnh thu hẹp lại thì càng khó học và khó chắt lọc nha hehe.
1. Toolset (Tầng thấp nhất) – Công cụ & Phần mềm
- Nó là gì: Đây là những công cụ, phần mềm mà quý bạn phải mở lên và thao tác mỗi ngày để làm việc.
- Ví dụ thực tế: Với 2D/UI Artist thì là Photoshop, Figma,… Với 3D Artist là Blender, Maya,… Với VFX Artist là Unity (Shader Graph, Particle System), Unreal Engine,… Nói chung là có rất lắm phần mềm.
- Vấn đề của người mới: Rất nhiều câu hỏi được đặt ra khi mới bắt đầu kiểu như: “Nên học Photoshop hay Figma?”, “Học Blender hay Maya?”, “Có cần phải biết phần mềm A ko?”, “Nên chuyển sang phần mềm B ko?”… Những câu hỏi này đều chỉ đang xoay quanh Toolset mà thôi.
- Thực tế: Công cụ là thứ có nhiều và luôn thay đổi cực nhanh theo thời gian. Phần mềm mới, tính năng mới cập nhật liên tục, chưa kể chúng ta đang ở trong thời kỳ mà AI bùng nổ tùm lum làm thay đổi hoàn toàn quy trình làm việc. Công cụ hôm nay quý bạn cảm thấy tốt, ngày mai có thể đã lỗi thời.
- Lời khuyên: Ko cần quá hoang mang. Chỉ cần xác định rõ mình muốn làm ở môi trường nào (Global hay Local), theo đuổi mảng nào (Mobile Puzzle, Mid-core hay AAA) thì tự khắc sẽ biết studio đó yêu cầu tool gì để học cho đúng trọng tâm.
2. Skillset (Tầng ở giữa) – Kỹ năng nền tảng
- Nó là gì: Đây là những năng lực chuyên môn cốt lõi mà quý bạn có thể mang đi áp dụng ở bất kỳ đâu, bất kể đang sử dụng công cụ hay phần mềm nào.
- Ví dụ thực tế:
- Với Game UI Artist, Skillset là nguyên lý về bố cục, phân cấp thị giác (visual hierarchy), tư duy lưới (grid system), màu sắc và typography.
- Với VFX Artist, đó là cảm nhận về nhịp điệu (timing, spacing), nguyên lý diễn hoạt (12 principles of animation), cách phối màu và shape design.
- Tại sao nó quan trọng: Hiểu sâu về bố cục và màu sắc thì vẽ bằng chuột, bằng bảng vẽ hay phác thảo trên giấy cũng đều đẹp. Hiểu về chuyển động và nhịp điệu thì làm VFX bằng Unity Particle hay Unreal Niagara cũng đều mượt. Hiểu về trải nghiệm người dùng thì làm UI trên Figma hay Photoshop đều chuẩn. Đó là lý do Skillset có giá trị bền lâu và khó bị thay thế hơn Toolset rất nhiều.
3. Mindset (Tầng cao nhất) – Tư duy định hướng
- Nó là gì: Đây là thứ quyết định cách chúng ta suy nghĩ, tiếp cận vấn đề và điều phối mọi thứ hoạt động cùng nhau.
- Tại sao nó khó nhất: Mindset là thứ cực kỳ khó học vì ko có một công thức chung nào cả, nó cần sự linh hoạt và trải nghiệm thực tế để tự ngộ ra.
- Một vài mindset quan trọng khi làm game:
- Giải quyết vấn đề thay vì chỉ làm theo yêu cầu: Thay vì chỉ nghĩ “Làm sao vẽ cho đủ cái màn hình UI này”, hãy nghĩ “Bố cục UI này có thực sự dễ hiểu và dễ thao tác đối với người chơi ko?”.
- Làm game là làm sản phẩm, ko phải làm tác phẩm nghệ thuật: Mục tiêu cuối cùng của game là tạo ra một sản phẩm hoạt động mượt mà, đem lại trải nghiệm tốt cho người chơi. Đôi khi một asset cực đẹp nhưng làm lag game thì vẫn phải sẵn sàng lược bỏ hoặc tối ưu lại.
- Đặt người chơi làm trung tâm: Câu hỏi “Người chơi cảm thấy thế nào khi nhìn hiệu ứng/giao diện này?” luôn quan trọng hơn việc “Cá nhân mình thích cái gì?”.
- Đón nhận feedback một cách chuyên nghiệp: Feedback là để sản phẩm tốt hơn, ko phải là đòn tấn công cá nhân. Đừng tự tổn thương bằng cách nghĩ rằng mình kém cỏi nên mới bị lead sửa nhiều. Sửa để tiến bộ, thế thôi.
- Học hỏi ko ngừng: Cái này ko cần giải thích nhiều rồi. Ngành game thay đổi tính bằng tháng, đứng im một chỗ là tự đào thải mình ngay.
Làm sao để phát triển cả 3?
Nếu Toolset có thể học nhanh qua các video hướng dẫn trên YouTube, Skillset có thể cải thiện dần qua các khóa học bài bản và luyện tập hàng ngày, thì Mindset lại ko có một khóa học ngắn hạn vài tuần nào dạy được cả. Nó chỉ được hình thành từ chính những lần trải nghiệm thực tế trong công việc và cuộc sống của quý bạn.
Có những tư duy mà bản thân tôi cũng chỉ nhận ra sau vài năm làm nghề:
- Sau khi dành hàng nghìn giờ để sử dụng một công cụ, quý bạn mới hiểu rằng thứ tạo nên giá trị cuối cùng vẫn luôn là khả năng giải quyết vấn đề chứ ko phải là việc bạn gõ phím tắt nhanh ra sao.
- Sau khi học rất nhiều kỹ năng khác nhau, quý bạn sẽ nhận ra có những kỹ năng chỉ giúp chúng ta làm việc nhanh hơn (như dùng plugin hỗ trợ), nhưng có những kỹ năng giúp chúng ta suy nghĩ và tối ưu hệ thống tốt hơn. Chính những kỹ năng tư duy đó mới tạo nên khoảng cách thực sự giữa Junior và Senior.
- Mindset còn đến từ việc quý bạn chủ động bước ra khỏi vùng an toàn của mình để làm việc và thảo luận với nhiều role khác nhau trong team. Hãy lắng nghe cách một Game Designer, một Programmer hay một Animator tiếp cận vấn đề. Qua mỗi lần tranh luận hay nhận feedback, quý bạn sẽ học được cách nhìn một con game dưới nhiều góc độ thay vì chỉ khăng khăng bảo vệ góc nhìn mỹ thuật của cá nhân mình.
Tóm lại: Ko có lối tắt hay công thức thần kỳ nào để rèn luyện tư duy cả. Nó giống như việc chúng ta đi trong một khu rừng sương mù vậy – cứ chủ động trải nghiệm, liên tục đặt câu hỏi, và mở rộng góc nhìn của mình ra ngoài phạm vi của một Artist thuần túy. Cứ đi tiếp rồi quý bạn sẽ tự tìm thấy cách rèn luyện riêng cho bản thân mình.
Cảm ơn quý bạn đã rảnh rảnh đọc bài hehe !
Chupapi.
